بر اثر اعتدال فطرتش از غلظت طبع ، منزه و از كثافت حجاب ، مبرى است و توفيق نيل به اعتلاى فهم خطاب محمدى را يافته است ، در حقيقت صحف عرفانيه و بخصوص فصوص و فتوحات شيخ اكبر و ديگر كتب و رسائل وى را ، و همچنين زبر حكمت متعاليه صدرالمتالهين و بخصوص كتاب عظيم معروف به اسفار را تفسير انفسى و بيان مقامات عروجى و اسرار و بطون آيات و روايات مى يابد . و لطيف تر و شريف تر از لطائف صحف عرفانيه ، و عميق تر و دقيق تر از دقائق كتب حكمت متعاليه ، در لسان ائمه دين ما اهل بيت عصمت و وحى آمده است و روايت شده است . بلكه اين همه رشحى از بحار فيوضات آن وسائط فيض آلهى ، و اين مائده ها خطى از مادبه هاى پر بركت آن روابط عطاياى روبوبى اند . بلبل از فيض گل آموخت سخن ور نه نبود اين همه قول و غزل تعبيه در منقارش آن كس كه اين حقائق را ادراك نكرده است ، در تمام ابعاد اصول عقائد و در تفسير و شرح آيات و روايات راجل است ، و بالاخره در حفظ منقول بلغ ما بلغ ، بيان و قلم او اقناعى است نه ايقانى . خداوند سبحان در كريمه نفر قرآن فرمود : لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ وَ لِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ و پوشيده نيست كه انذار مبتنى بر فهم اصول معارف دين است كه فهم اين ذخائر علمى است و بايد آن را از راهش تحصيل كرد ، چنان كه ادبيات را كتبى خاص است ، و رياضيات را كتبى خاص ، و فقه را كتبى خاص و هكذا . نقش تنى چند از اعاظم علماء در اقامه برهان بر مسائل عرفان شيخ رئيس ابوعلى سينا و علامه ابن فنارى و صائن الدين على بن